Boynuinceli Tarihi

Boynuinceli Tarihi Bilgileri

Boynuinceli Türkmenleri veya Boynuinceli Yörükleri, Türkiye‘de yer alan bir Yörük Türkmen aşiretidir. Boynuinceli Aşiretinin ilk yerleşim sahası Kırşehir olup Osmanlı Devletinin uyguladığı sevk ve iskân kanunu neticesinde nüfusunun büyük çoğunluğu Karaman, Aksaray, Kırşehir, Nevşehir ve Mersin‘e, bir kısmı ise Kıbrıs‘a iskan edilmiştir.

Boynuinceliler Oğuzların Beğdili boyuna mensuptur.^[4] Boynuinceli, Karacakurt ve Hasanlı gibi aşiretlerin 16. yüzyıl civarında kendi isimleri ile var olmadıkları ve Danişmendli Türkmenleri‘nden türedikleri kabul edilmektedir.^[5] Dânişmendli Türkmenleri Orta Anadolu’ya 1590’larda gelmiş olabilecekleri tahmin edilmektedir. Danişmendli Türkmenlerinin ilk tahririnde kaydedilmemiş Boynuinceliler, 1659’da gerçekleştirilmiş tahrirde iki cemaat halinde 59 hânelik bir nüfusa sahip olarak kaydedilmiştir.^[6] 1700’lerin ilk çeyreğinde ise Danışmendli Kazası’na mensup Danişmendli konar-göçer topluluklar “Boynuinceli” adı ile anılmaya başlanmıştır.

Damat İbrahim Paşa önderliğinde, Muşkara adlı köyün geliştirilerek 1726’da Nevşehir olarak anılacak kasabaya dönüştürülmesinde Kırşehir’den getirtilen başta Boynuinceli Aşireti olmak üzere diğer Türkmen Oymakları ve cemaatlerinin de önemli derecede katkısı vardır. 1721 yılında başlamış, inşa edilecek binalar için gerekli olan kesme taşın taşınmasında Boynuinceli, Mamalı, Pehlivanlı ve Kocabeyoğlu Türkmenleri gibi göçebe topluluklar işgücü olarak kullanılmıştır.^[7] Nevşehir’in imarı ve nüfus artışı açısından 1927 yılında çeşitli Türkmen ve Yörük boyları zorunlu iskana tabi tutulmuştur. Bu gruplar arasında Boyuninceli Aşireti’ne bağlı cemaatler yaklaşık 800 hâne ile zorunlu iskan ile yerleştirilmiş en büyük konar-göçer grubu oluşturmuştur.^[8]

1834 nüfus sayımına göre Seyfe Gölü ile Tuz Gölü arasındaki bir alanı kaplayan Küçükdanişmendli Kazası’na bağlı Boynuinceli cemaatleri yaklaşık 20.000 kişilik bir nüfusa sahipti ve bölgedeki en büyük göçebe grubuydu.^[9] Boynuinceli Aşireti, bu dönemde farklı büyüklüklere sahip 18 alt cemaatten oluşmaktaydı. Bu Türkmen oymaklarının idarî merkezi Sarıkaraman idi.^[10][2] 1834 yılına ait olan 3520 numaralı nüfus defterindeki sıralamaya göre; Büyüksaları, Hacıahmedli, Karacakurd, Kurutlu, Herikli, Boynuinceli, Savcılı, Sıdıklı, Kürdmahmadlı, Küçüksaları, Harbendeli, Kütüklü, Danişmendli, Camili, Bekdik, Dumanlı, Durmuşlu ve Delüler bu cemaatleri oluşturmaktaydı.^[9][2]

Boynuinceli aşiretine bağlı bazı cemaatler (1834)

1837 yılında William John Hamilton bölgeyi dolaşmış ve Boyuninceli Aşireti hakkındaki gözlemlerini kaydetmiştir. Hamilton’a göre Aşiret, kurşun ve bakır taşımacılığı ile at yetiştiriciliği yapmıştır. Hamilton ayrıca halkın uzun boylu olduğunu ve kırmızı ve parlak renkli elbeseler giydiklerini rapor etmiştir.^[11]

Boynuinceli Aşireti, 1841’de Konya Vilayeti’ne bağlı müstakil bir kaza hâline getirilmiştir. Kazada kaymakam, naib ve müdürün yanı sıras ayrıca bir mecliste bulunmuştur.^[12] Eskiden mir-i aşiret unvanına sahip Pirizâde sülalesi, Boynuinceli Kazası’nın müdürlüğünü yürütmeye başlamıştır.^[13] Kazada meydana gelen çeşitli sorunlar neticesinde, 1845 yılının sonlarına doğru Boynuinceli Aşireti’nin kaza statüsü kaldırılmış, bağlı köyler ise Kırşehir, Aksaray ve Niğde’ye bağlanmıştır.^[14]

Boynuinceli aşireti, 1938 yılında kendi istekleri ile Karaman’da yer alan Yeniköy‘e iskan etmiş ve yerleşik hayata geçmiştir.^[15]

Kültür

Aşiret ile ilgili kültürel etkinlikler Boynuinceli Yörükleri Derneği tarafından ele alınmaktadır. “Boynuinceli Yörükleri Şenliği” yıllık olarak yayla bölgelerinde gerçekleştirilen bir festival olup, yörükleri bir araya getirmeyi ve grup arasında birlik ve beraberliği sağlamayı amaçlamaktadır.^[16][17] Karaman’da ise dernek aşure günleri ve futbol turnuvaları düzenlemektedir.^[18][19]

Mersin’de yaşayan yörüklerin “Boynuinceli Spor” adlı amatör bir futbol takımı bulunmaktadır.^[20]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]

1. ^Eröz, Mehmet (1983). Milli kültürümüz ve meselelerimiz. Doğuş Yayın ve Dağıtım. s. 175. …Nevşehir’de Boynuinceli Yörükleri de çoktur. Bunların bir kolu Silifke-Erdemli’dedir…
   1. ^ ^a b c “NÜFUS DEFTERLERİ’NE GÖRE BOYNUİNCELÜ AŞİRETİ” (PDF). Makale. NECMETTİN AYGÜN. 13 Kasım 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2021.
   1. ^ Halil İbrahim Özden (2014). Arpaçbahşiş kasabası (Mersin-Erdemli) Boynuinceli Yörükleri Ağzı. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 26 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2024.
   1. ^ İdris Nebi Uysal (1 Haziran 2022). Beydili boyunun ağız özelliklerine dair notlar. Araştırma Makalesi. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı. s. 204. 26 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2024.
   1. ^ Aygün 2018, s. 932.
   1. ^ Gündüz, Tufan (2005). XVII. ve XVIII. yüzyıllarda Danişmendli Türkmenleri. Yeditepe Yayınevi. ISBN 978-975-6480-27-4.
   1. ^ Aygün 2018, s. 916-17.
   1. ^ Aygün 2018, s. 918.
   1. ^ ^a b Aygün 2018, s. 921.
   1. ^ Aygün 2018, s. 928.
   1. ^ Fahri Yıldırım (2012). Seyyahların Gözünden Aksaray Ve Çevresi. Aksaray Valiliği Kültür Ve Turizm Müdürlüğü Yayınları. ss. 102-115.
   1. ^ “Tanzimat İlkelerinin Aşiretlere Uygulanmasına Bir Örnek: Boynuincelü Aşireti”. Türk kültürü dergisi. 2005. ss. 20-24.
   1. ^ Aygün 2018, s. 940.
   1. ^ Aygün 2018, s. 945.
   1. ^ Büyükşahin, Dr Ferhat (1 Ocak 2018). Sarıkeçili Yörükler’in kültür-çevre ilişkisi içerisinde geleneksel ekolojik bilgilerinin araştırılması. ISBN 978-605-281-039-2.
   1. ^ “Boynuinceli Yörükleri Şenliği”. Milliyet. 13 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Şubat 2020.
   1. ^ “Boynuinceli yörükleri şenlikte bir araya geldi”. Sabah. 13 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Şubat 2020.
   1. ^ “Boynuinceli Yörükler aşurede buluştu”. Karaman’da Uyanış Gazetesi. 13 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Şubat 2020.
   1. ^ “Şehitler anısına düzenlenen futbol turnuvasında şehit babası unutulmadı”. Haberler.com. 13 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Şubat 2020.
   1. ^ “BOYNUİNCELİ SPOR – Kulüp Bilgileri TFF”. www.tff.org. 22 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Şubat 2020.
2. “Nüfus defterlerine göre Boynuinceli Aşireti (1830-1845)” (PDF). Necmettin Aygün. LXXXII (295). Belleten. ss. 899-950. 13 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF).

KIRŞEHİR Kaman da Büyükoba, Erbirim,  Tepeköy Meşeköy  denilen bir yerleşim yerinde nehir kıyısına Boynuinceli vadisi denilmektedir.Burada yaşamaktayken Aydın, Antalya’ya giderler. Antalya’dan Nizip’e gelirler. Orada Araplar ve Kürtler ile anlaşamayarak, Toros’larda yurt aramışlar. Karaman yöresine geldiklerinde , orada daha önce gelen Türkmenler ile kavga etmişler. Kavgada Halımlı Beylerinin oğlu ölünce , onlar Karaman içlerine gidip, yurtlarını Boynuinceli Yörüklerine bırakmışlar. Böylelikle Toros’larda yurt sahibi olmuşlar.

Yazın karaman Belinde kalırken, kış aylarında ise Akdeniz sahiline inmişler. Erdemli- Silifke arasında değişik yerleşim yerlerine dağılmışlar. 1954 yılında Muhtar Ali Akcanlak’ın (Kekilli Ali) önderliği ile Erdemli Arpaç Bahşış ta yer satın almışlar,Yeni Mahalleyi kurmuşlar.

Silifke’ye bağlı Öz Boynuinceli köyü olarak tüzel kişilik devam ederken, 1991 yıllarında Silifke Belediyesinin mücavir alanında olması nedeniyle büyük zorluklarla karşılaşmışlar. Boynuinceli, Hasan Aliler ve Kızıl Eseli köyleri birleşerek Narlıkuyu kasabasını kurmaya karar vermişler. Önce yapılan oylamada ret oyu kullanmışlar. Bakmışlar ki köy olarak yerleşimde zorluklar devam ediyor. İkinci oylamada Kasaba kurulmasını karar vermişler.Belediyelik olduktan sonra ,  kendi imar çalışmaları içinde ,  köylüler yerleşim yerlerine evler yaptırmışlar.

Ama yaz aylarında Karaman belinde yaylarına gitmeye devam etmişler. Boynuinceli Köyü tüzel kişiliğinin ortadan kalkması üzerine yayla da ki yerlerine Karaman, Mutta ki çevre köyleri ele geçirme çalışmalarına başlamışlar. Onun üzerine yaylalıklarını kurtarmak üzere 2007 yılında Özboynuinceli Köyünü kurmuşlar.

Boynuinceli köyü zaman içinde başka yerlere göç vermiş. Karaman, Ereğli, ve 1974 ten sonra Kıbrıs’a gidenler olmuş. Halen Mersin Çavuşlu, Menderes, Fatih, Sazbaşı, Kara Ahmetli, Atayurt,Akkum (Boynuinceli Mah.)Erdemli,Arpaçbahşiş (Yeni Köy),Adnan Menderes Mahalesi  gibi yerleşim yerlerinde yaşamaya devam ediyorlar. Yaz ayları gelince bir ucundan bir ucu 20 km. varan yaylarında buluşuyorlar. Kışlık ve yaylaklarının arası 90-120 km. arasında değişiyor.

Rivayet olunur ki; Damat İbrahim Paşa Boynu İnceli aşiretindenmiş . onun döneminde Nevşehir, Hasan Dağı – Ereğli eteklerinde , bunlara meralar vermişler. Zaman içinde Boynu İnceli aşireti Osmanlı topraklarında çok büyük ve güçlü bir komumda iken Kuyucu Murat Paşa nın hışmına uğramışlar. Özellikle Toroslar bölgesinde çok kayıplar vermişler. Ondan sonra Anadolu’ nun değişik yerlerine gitmek zorunda kalmışlar. Zaman içinde Aydın Yöresine, Antalya yöresine gitmişler. Nizip Bölgesine gitmişler.Orada Araplar, Kürtler barındırmamışlar. Anadolu da dönmüşler durmuşlar. Aydın’a gidiş tarihleri 1630 yıllarına rastlıyor.

Kaynak Kişi : 1. Ali Dudu, ( 1956)
                        2. Mustafa Demirsöz ( 1948 )

CENUPTA TÜRKMEN OYMAKLARI ALİ RIZA YALMAN (YALKIN )
KÜLTÜR BAK.YAYINLARI 1977

Boynuinceliler, yazın Silifke kazasının Mağara bucağına bağlı, Yüğlük Dağı eteklerinde, kışın Silifke’nin Yağdağ bucağına bağlı, Kızkulesi civarında deniz sahilinde kışlar. Bu aşiretin meşhur yaylaları : Mersin Toroslarda Öz Boynuinceli Köyü içinde bulunan Oğru,Aşağı Salan,Şahpaz Kuyusu,Belveren,Eğri Çayır,Körüsten,Sarı tepe,Karagöl, Perçemgediği, Sarı Taşgediği,  Koncagediği .

Bunlar 200-300 çadırlı bir oymaktır. 1500 kadar nüfusu vardır. Yaylası Karaman’ın 18 saat güneyinde ve Toros ların kuzey batısında Yüğlük etrafındadır.

Yüğlük dağı genç, yeşil ve çiçekli dağlardır. Bu dağda bazen vahşi hayvan avcılığı da yapılmaktadır. Dağın tepesinde Konya, Karaman ovaları serbestçe görülebilir.

Bu dağa Silifke 20, Ereğli 12, Karaman 18 saattir. Boynuinceli oymağının yaşlısı ve ulusu olan Hacı Süleyman Ağayı ziyaret ettim. Fakat bu temiz yürekli ağayı hasta buldum. Zavallının sol tarafına inme inmiş, bacağı tutmaz olmuş. Çadırın denklerine dayanmıştı. Üstelik kulakları da sağırlaşmış, duymuyordu.

Uzun sakallı , üç etek entarili 82 yaşındaki Hacı Süleyman Ağa ile tam iki saat beraber kaldık. Konuştuk ve dertleştik.

Hacı Süleyman Ağa diyor ki :
“ efendi, bu yayla Bulgar’ın en cömert yaylasıdır. Kurağından rutubeti çok olduğundan, bize ürün de verir. Obanın erkekleri çok çalışkan ve yiğittir. Ama şehirleri az gördüklerinden , biraz kendini beğenmiş gibi görünürler. Vakti ile yaylamızın üstünde Boynu inceli ve Halımlı Yörükleri arasında  çok savaş olmuş. Bu savaşa sebep ise yer meselesidir. Onlar Yüğlüğün güneyini istemişler, biz de vermeyiz demişiz, kavga çıkmış.

O zaman ki Ağamız Mustafa Bey isminde yiğit bir ağa imiş. Halimliler bu beyin oğlu Şahbaz Beyi , Karaman’a giderken yolda öldürmüşler. Ondan sonra Mustafa Bey duramamış ve aşiretimizi kırdıra, kırdıra Halimliyi vurmuş. Onları yirmi yıl Bulgara hasret bırakmış. Tam yirmi yıl kayalar arasında ufak topraklarda barınmışlar.

Dünya harbinde 3 oğlum şehit oldu. Dünya harbi ve kurtuluş savaşında 32 yiğidimiz şehit oldu. 

Bizler; eneksiz (sermayesiz, burada kadın anlamında ) ineksiz, tüneksiz ve bineksiz (yatacak yer) duramayız.

Ne zaman hüküm sürdüklerini bilmem ama, bizim aşirette adı sanı ile anılan üç bey varmış. Mustafa Bey, Hacı Memiş Bey, Kurt Bey. Bu beylerin yaşadıkları zamanda , obamızın arkası bir kere, yere gelmemiş. Aşiretler ünlü günler geçirmiş. “  Temmuz 1928 .  cilt 1 . sah.206-210

Anadolu da ve Rumelinde Yörükler ve Türkmenler Sempozyum Bildirileri.
19.y.y.ilk yarısında aşiretlerin iskanına dair gözlemler. Abdullah Saydam .  sah. 222

Özboynuinceli Köyü …. On sekiz cemaatten oluşan Boynuinceli ( Danışmend- i Sagir ) aşiretine bağlı hacı Ahmetli cemaatinden 150 kişilik bir grup Aksaray meclisine giderek , beylerin kendilerinden,
Muhtelif adlarla veua vergiye zam geldi diyerek fazla para aldıklarını ifade etmişler. Kendilerinin diğer ahali gibi Tanzimat-1 Hayriye usulüne dahil edilerek iskan olunmalarını talep etmişlerdir. 1843 yıllarından itibaren , aşiret beyliklerinin kaldırılması Babı Ali tarafından ele alınsa da bir sonuca ulaşılamıştır.                  

19.y.y. 10101 nolu temettü defterinde:
Boynuinceli :  124 hane
Henüz yerleşik düzene geçmediklerinden 7 ailenin kayıtları mevcut bulunmakta. 4 davar çobanı, 2 amele, Tarsus ‘a firar ederek gitmiş bir suçlu aile olduğu görülmektedir. Bunlar üzerinde de ; 125 keçi, 5 adet deve, 3 kısrak kayıtlarda yer almaktadır.

TEMETTÜ DEFTERLERİNE GÖRE 19.YÜZ YILDA SİLİFKE

AHMET UÇAR

#boynuinceli #boynuinceliyörükleri #boynuinceliderneği #boynuincelikimdir #boynuincelitarihi #özboynuinceliköyü #boynuinceliyaylaları #boynuincelivideoları #biy #boynuinceliyemeği #boynuincelişölenleri